Fototoek


Fotogalerie van Jan-Maarten Goedkoop

Journalistieke Handel
Journalistieke Handel
05/13/2019

Let op: anticiperend op de 'EU vs Disinformation campaign' van de 'European External Action Service East Stratcom Task Force' en vanwege invoering van onder meer de Duitse 'Netzwerkdurchsetzungsgesetz' heeft de redactie van deze website besloten per 1 februari 2018 op alle politiek gevoelige items preventief 'SelfCensuur'* toe te passen.


'Vrijheid Van Meningsuiting':
“The ability to express ourselves freely is fundamental to a free society,” said Jodie Ginsberg, chief executive officer of 'Index on Censorship'. "This includes the freedom to publish, to satirise, to joke, to criticise, even when that might cause offence to others. Those who wish to silence free speech must never be allowed to prevail." Bron: The Guardian 08-01-2014
Zie ook: Amnesty International over 'Vrijheid van Meningsuiting' en 'A History and a Warning'

Journalistieke Handel (13 mei 2019, update 22 feb 2020)

Vanwaar dit item?
Directe aanleiding was de uitspraak onlangs van een medewerker van een regionale omroep die reageerde op de ophef in de media over het toenemende populisme: "Als mensen van links ons rechtse populisten vinden en rechtste mensen vinden het omgekeerde, dan doen we het nog niet zo slecht!"

Al veel langer geleden, in 1985 in een scriptie aan de RUG, stelde ik mezelf de vraag: hoe komt het dat steeds meer regionale kranten verdwijnen? Dat speelde in de nadagen van de Verzuiling. Mijn conclusie destijds was dat het niet het einde van de Verzuiling was geweest die kranten ten onder deed gaan, maar de zogenaamde 'dekkingsgraad' (het aantal abonnees per vierkante kilometer). De kosten van de dagbladen stegen, maar de inkomsten uit advertenties namen niet toe. Het gevolg was dat om te overleven de dekkingsgraad omhoog moest. Maar dat gebeurde vrijwel nergens, het aantal abonnees nam niet toe, maar daalde merkwaardigerwijs, ondanks de ontzuiling, evenmin dramatisch. De verhouding inkomsten en uitgaven dook als gevolg hiervan wel in een neerwaartse spiraal. Het verdwijnen van Dagbladen bleek daarmee eerder een economisch verhaal dan een ideologisch.
Uitgevers van Dagbladen vroegen zich verontrust af: hoe nu verder? Talloze kranten verdwenen en vele fusies en overnames volgden. Er moest een nieuw verdienmodel bedacht worden, dat niet meer gestoeld was op de oude Zuilen.

Het probleem dat zich aandiende voor de uitgevers van Dagbladen, was dat zij abonnees nodig hadden uit de gelederen van de voormalige Zuilen van de concurrent.
Nieuws werd daarmee, meer dan tevoren, handelswaar. Zo kwamen fora's op en allerlei platforms waar iedereen zijn of haar mening kwijt kon, ongeacht de kwaliteit van de inhoud.
Zoals ik bij het item 'Politiek' al eerder uiteenzette werd de trend enorm versterkt om te gaan debatteren om te winnen en in veel mindere mate om te willen leren. Dat ging op voor de Dagbladen, maar natuurlijk evengoed voor alle andere media. Kijk- en oplagecijfers werden steeds belangrijker.

Redacties van Dagbladen en Omroepen moesten dus zwaar op de centjes gaan passen en er werd enorm bezuinigd op het journalistieke werk. Nog recentelijk werd er alarm geslagen door de persfotografen in Nederland, die nog nauwelijks een droge boterham kunnen verdienen.

Een praktijkvoorbeeldje:
Onlangs werd in de Media melding gemaakt van een VN rapport aangaande de staat van onze natuur. Een groot aantal wetenschappers had daar onderzoek naar gedaan en duizenden rapporten bestudeerd. Vrijwel alle Dagbladen en Omroepen in Nederland maakten er gewag van. Een aantal daarvan kwam enige dagen later met koppen als: 'Is het allemaal wel zo erg?' Een paneltje van lokale schrijvers, in dit geval het RTV Noord Kennisteam, zoiets als 'Lopend Vuur' (79,3 % is het er niet mee eens, dus is het niet waar*) dus, werd naar haar mening gevraagd. Er kwamen reacties die diverse kanten uitgingen.
Bij veel lezers werd op deze manier de indruk gewekt dat het allemaal maar moeilijk en ingewikkeld is. Wat moet je geloven? De een zegt dit en de ander dat. Wat vergeten wordt is dat een paar amateurs het gezag van de wetenschap er volledig mee onderuit halen. De redactie kan echter tevreden vaststellen dat er weer lezers langs geweest zijn, dat er weer inkomsten gegenereerd zijn. Nieuws als koopwaar dus.

Zo kunnen we weer terug gaan naar de man die zo juichend riep: "Als mensen van links ons rechtse populisten vinden en rechtste mensen vinden het omgekeerde, dan doen we het nog niet zo slecht!"
Misschien is het juist wel heel slecht. Misschien maakt het uitgevers en redacties niets uit waar de inkomsten vandaan komen: van links of van rechts, van de waarheid of van de leugen. Misschien is het nieuws wel verworden tot Journalistieke Handel.

Voetnoten:
De twee bronnen waarover hierboven werd geschreven:
10 mei 2019:
'Is het echt zo slecht gesteld met de biodiversiteit in onze provincie?' Bron: RTV Noord 10 mei 2019
06 mei 2019:
'Belangrijke VN-commissie: Het gaat heel slecht met de biodoversiteit in de wereld' Bron: AD 06 mei 2019

Een ander voorbeeld, in dit geval van het Dagblad van het Noorden (DvhN) op een en dezelfde dag.
03 okt 2019:
'Wetenschap waarschuwt: 'Biomassa is broeikasbom' (en toch geeft de regering miljarden euro’s subsidie)'. Bron: DvhN 03 okt 2019
03 okt 2019:
'Onderzoekers: 'Boeren beschermen de natuur juist tegen stikstof'. Bron: DvhN 03 okt 2019
Eigenlijke bron van het 'Onderzoek': Mesdag Zuivelfonds NLTO, staat in artikeltje.
En wat lezen we op hun site?
"Cruciaal voor de continuïteit van de melkveehouderij is de verdere ontwikkeling van de bedrijven naar een grotere schaal. Juist deze schaalvergroting wordt zodanig gerealiseerd zodat ze de motor is achter de ontwikkeling van het Nederlandse platteland (zoals het ook altijd is geweest)."
En dat noemt het DvhN 'Onderzoek', terwijl we hier domweg te maken hebben met een boerenlobby van ene 'Onderzoeker' Jan Cees Vogelaar (hahaha)?
En daar laat het DvhN zich kennelijk door inpakken. En staat dus ook toe dat hetzelfde met de lezer gebeurt.
Als we maar lezers hebben dus, maakt niet uit wat ze lezen: de waarheid of de leugen. "Als u het er niet mee eens bent dan stuurt u toch een stukje naar de redactie?"
Misschien is het nieuws wel verworden tot Journalistieke Handel, veronderstelde ik eerder al.

En bij deze dan nog maar eentje:
'Boeren in Nederland bedreigd met vernieling, sabotage en brandstichting' Bron: RTV Oost 03 jan 2020.
"Belangen Agrarysk Fryslân heeft aangifte gedaan van bedreiging namens de Nederlandse boeren."
Let wel, de kop staat niet als een citaat van een boer, maar als een gegeven, een feit. Zonder factchecking wordt dit bericht dus als nieuws gelanceerd.
Nog dezelfde dag:
'Dierenactivisten en milieuclubs ontkennen schrijven van dreigbrief aan boeren' Bron: RTV Oost 03 jan 2020.
Volgens Ernst-Jan Kuiper van Extinction Rebellion is de brief een grap en wil iemand de dierenrechtenorganisaties in een kwaad daglicht stellen. "Wij korten Extinction Rebellion af met XR en niet met ER. Dat duidt er al op dat wij die brief niet hebben ondertekend."
Klinkt niet onlogisch, bovendien wat zou het belang van deze groepen zijn om met geweld te dreigen?
Grote kans dus dat het hier om nepnieuws gaat en dat het een, misschien wel gesponsorde, PR-stunt is om dierenactivisten in diskrediet te brengen.
Voor RTV Oost evenwel weer twee keer een kans om te scoren. Strak mogelijk opnieuw na verder politieonderzoek en de diverse te verwachten reacties.
"Hoor en wederhoor" zullen ze op de redactie roepen. "Kijk eens hoe integer wij zijn."
Als de kassa maar rinkelt.
'Boeren melden bedreiging na protestacties' Bron: Het Parool 03 jan 2020
"Boerenactieclubs Agractie en Belangen Agrarysk Fryslân zeggen ernstige bedreigingen en een ultimatum te hebben gekregen."
"De bedreigingen staan in een brief die de boerenclubs voor de jaarwisseling zouden hebben ontvangen."
"Belangen Agrarysk Fryslân zegt aangifte te hebben gedaan namens de Nederlandse boeren. De politie kon dat nog niet bevestigen."
Is toch alweer een heel andere weergave dan bij RTV Oost. Wat nu als de 'bedreigde boeren' deze brieven zelf geschreven en verstuurd hebben? Dan zullen ze het wel laten om aangifte te doen. Dat zou dan zelfs strafbaar zijn.
Raar trouwens dat onderstaand bericht dan weer vrijwel nergens in de media is opgedoken en uitgemolken:
'Boeren bedreigen bestuurders Wetterskip Fryslân' Bron: Veldpost 06 dec 2019
"Bestuurders van Wetterskip Fryslân zijn door boze boeren bedreigd. De boeren stuurden mailtjes naar het waterschap die dreigend van toon waren."

Een paar 'historische' en 'journalistieke' bronnen:

22 feb 2020:
'Journalistieke Handel' van De Volkskrant, opgemerkt door Roos Vonk
"Tweede dag al! Dat is toch wel iets om vraagtekens bij te zetten. Dat @volkskrant zo'n advertentie niet gewoon weigert."

04 feb 2020:
'Zevende DWDD Heimwee: Hier is... Adriaan van Dis met Yuval Noah Harari' Bron: BNNVARA 04 feb 2020
"Harari is historicus en internationale bestsellerauteur. Hij wordt gezien als een van de grootste denkers van onze tijd."

28 jan 2020:
'Dynamiek in de journalistiek' Bron: Frank Harbers, universitair docent Journalistiek aan de RUG op 28 jan 2020 op de RUG
"Het is altijd goed om na te denken over wat er wordt gezegd en waar dat op wordt gebaseerd. Daar zouden we best wat kritischer in mogen zijn. Kinderen en jongeren, maar ook volwassenen, moeten we daarin beter trainen."
De suggestie dat de overheid hier een rol in moet spelen, verwerpt Harbers. Initiatieven zoals de factcheckdienst van de EU zijn met goede bedoelingen opgezet, maar kunnen gevaarlijk zijn, waarschuwt hij. "Zoiets werkt niet alleen misbruik in de hand, maar wekt ook de schijn van censuur op. Neem alleen al de vraag wat fake news precies is. Valt daar ook propaganda onder, of satire, of sterk politiek gekleurd nieuws? Als een regering de macht krijgt om te bepalen wat wel of geen fake news is, krijgen mensen daar terecht – een ongemakkelijk gevoel van. Dat lijkt me dan ook niet de manier."

04 jan 2020:
'Sinds 2010 volg ik geen nieuws meer. Het maakt me gelukkiger dan ooit' Bron: Rob Wijnberg in De Correspondent op 04 jan 2020 met een voorpublicatie van het boek 'Het nieuwsdieet' van de Zwitserse Rolf Dobelli.
"Radicaal afscheid nemen van nieuws was voor mij extra moeilijk omdat veel van mijn vrienden journalist zijn. Zij behoren tot de intelligentste, grappigste en best opgeleide mensen die ik ken. Sterker nog, zij hebben hun beroep voornamelijk om morele redenen gekozen – om de wereld wat rechtvaardiger te maken en de machtige figuren op de vingers te kijken. Vervelend genoeg zitten ze tegenwoordig gevangen in een industrie die met echte journalistiek nauwelijks nog iets van doen heeft. Het jongleren met nieuws is betekenisloos geworden."
Dit is in de kern wel het betoog dat ik hierboven hield over het ontstaan van de 'Journalistieke Handel'.
Voer natuurlijk voor journalisten en columnisten die hierbij het gevoel krijgen collectief voor inhoudsloze populist uitgemaakt te worden, waarbij Rolf Dobelli overigens op zijn beurt door hen weer in dezelfde hoek gedrukt wordt:
06 jan 2020:
'Het nieuwe dertig dagen zonder alcohol is dertig dagen zonder nieuws' Bron: Column Margriet Oostveen in De Volkskrant van 06 jan 2020
"Dobelli gaat dus quasi-integer de aanval. Zegt daarbij vaak dat zijn beste vrienden journalisten zijn. Zoals racisten ook altijd donkere mensen onder hun vrienden hebben."

24 dec 2019:
Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam op 24 dec 2019 op Mondiaal Nieuws MO over:
'De oerleugen van het neoliberalisme'
"De traditionele tegenmachten van journalistiek en academia zijn vergruisd onder dezelfde commerciële logica die de verzorgingsstaat kapot heeft gemaakt: likes, clickbait, winst, privatisering, gekocht onderzoek en KPI's of key performance indicatoren zoals het in het dieventaaltje van de manager heet zijn leidend geworden."

15 nov 2019:
'Politicoloog Cas Mudde waarschuwt voor het normaliseren van radicaal rechts' Bron: De Volkskrant van 15 nov 2019
"Kijk, ik zeg niet dat de Volkskrant radicaal rechts is, ik zeg alleen dat de krant meehelpt radicaal rechtse visies mainstream te maken. ­Uiteraard moet je berichten over radicaal rechts-populisme, maar als krant die in de liberale democratie gelooft, hoef je het geen podium te bieden."

21 okt 2019:
'De krant, een cultuurgeschiedenis' Bron: Historiek 21 okt 2019
"Het internet leek een plek waar je moest zijn als krant, maar het was nog volstrekt onduidelijk wat je er precies kon doen en wat de implicaties daarvan zouden zijn voor de journalistiek. Weinigen hadden een helder beeld van hoe zo’n 'elektronische krant' eruit zou kunnen zien."

28 aug 2019:
Onderzoek Alt-light en alt-right domineren Nederlands Twitter
'Je gaat me toch niet als genuanceerd wegzetten hè?' Bron: De Groene Amsterdammer 28 aug 2019
"Alt-light en alt-right vormen een Nederlandse zuil waarin het verzet broeit en waar extreme ideeën worden witgewassen. Ze hebben in ieder geval Twitter al veroverd en beïnvloeden van daaruit het publieke debat."

14 mei 2019:
'Why copying the populist right isn’t going to save the left' Bron: Cas Mudde in The Guardian van 14 mei 2019

12 mei 2019:
Persvrijheidslezing
'Radicale onafhankelijkheid en onverschrokkenheid van de journalistiek kunnen ook van binnenuit worden aangetast' Bron: Sheila Sitalsing in De Volkskrant van 12 mei 2019

26 okt 2018:
'Polarisatie als product'. Bron One World 26 okt 2018
"De Nederlandse media zijn grondig verrechtst de afgelopen dertig jaar. Aandacht vasthouden is cruciaal voor advertentie-inkomsten, waarmee ophef een belangrijk verdienmodel is geworden. Experts en nuance zijn daarbij maar lastige stoorzenders."

26 okt 2018:
'De verrechtsing van de media'. Bron: One World 26 okt 2018
"Vier (ex)journalisten van de Volkskrant, Trouw en de NOS over onkunde, slordigheid en populisme op de redactie."

23 mrt 2018:
'Van digitale democratie tot datadictatuur' Bron: Jan Kuitenbrouwer in De Volkskrant op 23 mrt 2018
"We dreigen klik na klik af te glijden in een datadictatuur. De enige manier om dat te voorkomen is regulering van internet als een publieke voorziening, betoogt Jan Kuitenbrouwer. Informatie is immers een eerste levensbehoefte geworden, naast water, energie en licht." Zie ook: 'Datadictatuur'
Het beeld dat, bij mij, enigszins ontstaat is dat het kiezen wordt tussen, een beetje zwart-wit gesteld, de traditionele uitersten van het communisme en het kapitalisme, de staat of multinationals. Als we afstevenen op een dictatuur van de data, wie heeft daar dan de zeggenschap over?

Bijsluiter:

Met een * aangeduide citaten behoren tot de grotere groep der Parodialen. Ze worden vooral veel gebruikt in de vierdelijns zorg. Parodialen worden specifiek ingezet bij klachten van verhoogd ego. De werkzame stof bestaat meestal uit Parodie of Satire, maar soms bevat het medicijn ook Ironie, Spot, Humor of aanverwante stoffen. Bijwerkingen zijn niet bekend. Het middel moet wel met terughoudendheid worden toegepast bij mensen met een chronisch tekort aan 'Selfspot'. Humor kan bij deze groep patiënten soms dodelijk zijn. In mildere vorm zijn effecten waargenomen van allergie en irritatie.  Deze verschijnselen verdwijnen meestal binnen een paar minuten. Wanneer de reactie heftiger is en langer aanhoudt is het raadzaam contact op te nemen met de huisarts. Neem altijd de betreffende Parodial mee, zodat uw arts weet welke stof van toepassing is.

: zoiets als , 'Geprüfte Sicherheit', voor de persvrijheid? Zie ook Sheila Sitalsing op 30 aug 2017