Fototoek


Fotogalerie van Jan-Maarten Goedkoop

Energietransitie
Energietransitie
02/20/2018
Energiestransitie (20 feb 2018, bijgewerkt 01 mei 2020). Meer ook bij 'Het Muntje Valt', 'Plan Toek', 'Politiek' en 'Nederland Polderland'.

Vanwaar dit item?

In de media wordt erg veel aandacht besteed aan de Energietransitie en net als vermoedelijk  veel medeburgers overvalt mij soms het gevoel door de bomen het bos niet meer te zien. Wat is de kern van het probleem, wat zijn de oplossingen, wie beschikt over betrouwbare informatie, hoe zit het met de diverse lobby’s, wat kan ik zelf doen en wat mag ik van de overheid verwachten, om maar een paar vragen te noemen. Dit alles op basis van kritische analyses aan de hand van zo betrouwbaar mogelijke bronnen.

Eerste wet van de thermodynamica

De eerste wet van de thermodynamica, ook wel Eerste Hoofdwet genoemd, stelt dat energie niet verloren kan gaan of uit het niets kan ontstaan. De wet staat algemeen bekend als de "Wet van behoud van energie." Er kunnen alleen omzettingen van energie plaatsvinden. Bron: Wikipedia.
Het belang hiervan in de energietransitie is te begrijpen dat niets voor niets gebeurt.
We kunnen dus zonne-energie wel omzetten in stroom, met stroom chemische processen op gang brengen en gassen produceren enz., maar uiteindelijk neemt de hoeveelheid energie er niet mee toe. Dat is goed om in het achterhoofd te houden.
Een actueel voorbeeld van het onbegrip dat hierover leeft, zelfs onder 'klimaatjournalisten':
'Het enige schip ter wereld dat vaart met eigen geproduceerde waterstof – op weg naar een schonere toekomst'. Bron: Reportage van Peter van Ammelrooy Schone Brandstof in De Volkskrant van 07 apr 2019
"De Energy Observer is het enige schip ter wereld dat met eigen geproduceerde waterstof wordt voortgedreven."
Niet waar dus. De Eerste Hoofdwet zegt dat met zon stroom opwekken efficiënter is dan een tussenstap te maken via waterstof. Die tussenstap levert extra verlies op. Als de zonnepanelen al niet direct genoeg stroom opleveren voor aandrijving van het schip, zoals te lezen valt, dan kan het dus al helemaal niet zelfvoorzienend varen op waterstof of in combinatie met stroom.

Het CO2 verhaal

Over sommige dingen bestaat in de wetenschap wel enige consensus. We mogen wel aannemen dat de opwarming van de aarde (of kijk hier) een feit is en dat wij daar als mens met ons gedrag mede invloed op hebben. Dat broeikasgassen daarbij een belangrijke rol spelen staat ook wel buiten discussie.
Consensus bestaat er ook wel over de conclusie dat we, liefst op korte termijn, van de fossiele brandstoffen af moeten. Fossiele brandstoffen zijn koolwaterstofverbindingen die zijn ontstaan uit plantenresten en dierlijk leven in het geologisch verleden van de aarde, vooral in het Carboon. Tot deze groep brandstoffen behoren aardolie, aardgas, steenkool en bruinkool. Deze brandstoffen stoten bij verbranding CO2 uit, een van de belangrijke broeikasgassen.
Naast fossiele brandstoffen hebben we ook andere brandstoffen die bestaan uit koolwaterstofverbindingen en die dus eveneens bij verbranding broeikasgassen, waaronder CO2 uitstoten. Te denken valt dan aan bijvoorbeeld biomassa, houtsnippers, methaangas uit de vleesindustrie, of het gebruik van zeewier.
Het verschil tussen verbranding van fossiele en niet-fossiele koolwaterstofverbindingen is dat bij de eerste groep, aardolie, aardgas, steenkool en bruinkool, er wel broeikasgassen worden uitgestoten, maar dat deze op geen enkele manier gecompenseerd worden.
Bij de tweede groep kun je zeggen dat tegenover de uitstoot van gassen ook een opname staat. Een boom neemt CO2 op tijdens de groei en stoot bij verbranding CO2 uit. Het probleem voor ons is alleen dat ons energieverbruik zo hoog is dat wij veel meer broeikasgassen uitstoten dan dat er door hergroei gecompenseerd kan worden.  Netto levert dat dus toch een toename op van de uitstoot van broeikasgassen.

De rol van bomen

De discussie over het stoppen van de opwarming van de aarde spitst zich meestal toe op de reductie van broeikasgassen, met als voornaamste gas CO2.
Stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen, CO2 compensatie of opvang van CO2 worden genoemd als oplossingen van het probleem.
Onlangs kwam ik tot een besef dat ik zelf eigenlijk te simpel vond om serieus genomen te worden, maar ik vond het toch wel interessant genoeg om nog eens verder op in te gaan.
In steden doet zich het probleem voor van de 'hitte-eilanden'. Iedereen kent ze wel: pleinen in het hart van een stad, waar geen boom staat en je wegbrandt als de zon er 's zomers lustig schijnt. Groen-deskundigen kennen dat probleem en dragen als oplossing aan het aanplanten van bomen. Het zou in stedelijk gebied kunnen leiden tot een temperatuurdaling van wel vijf graden. (Zie 'Bomen tegen Hitte', van Wageningen Universiteit in De Groene Stad van 10 jul 2015)
Plotseling ging er bij mij een (led)lampje branden. Kennen we niet allemaal de simpele ervaring dat het in het bos en in de schaduw koeler is dan in de zon? Ik nam het altijd aan als een gegeven, zonder een causaal verband te zien tussen oorzaak en gevolg. Ja, in de woestijn schijnt de zon en is het heet, net als in de binnenlanden van Spanje of Griekenland. Maar waarom? Komt het omdat het nu eenmaal een kaal en heet gebied is, of komt het omdat er geen bomen zijn? Wat voor klimaat zou er in die woestijn heersen indien we er bomen zouden aanplanten?
Zo kwam ik op het niet te geloven simpele idee om dit principe in een groter verband te zien. Hoeveel graden gaat de temperatuur op het platteland dalen indien we grasland, woestijn en andere gebieden met weinig vegetatie zouden veranderen in bos? Dit niet vanwege de beoogde CO2 opname (ja natuurlijk ook wel), maar vanwege de directe daling van de luchttemperatuur in de omgeving? Hoe groot zou de impact van deze daling zijn op de gemiddelde temperatuur op aarde? Een daling van meerdere graden lijkt niet onwaarschijnlijk.
Een boom kun je, hoe gek het ook mag klinken, vergelijken met een koelkast[3]. Koelkasten werken volgens het principe dat verdamping van een vloeistof tot een gas energie kost, verdampingsenergie. Daartoe wordt gas met een compressor eerst samengeperst. Dat kost stroom, grijs of groen.
Bij de boom werkt het vergelijkbaar. De boom zuigt water uit de bodem en leidt dat via de stam naar de bladeren. Van daaruit verdampt het water de lucht in. De omgeving rondom de boom koelt daardoor af. De benodigde energie hiervoor komt direct van de zon. Zonne-energie zorgt er dus voor dat het water verdampt en de omgeving koelt, net als bij de koelkast.
Het klinkt te simpel om geloofwaardig te zijn, maar kan dit niet een substantiële bijdrage zijn aan het verlagen van de temperatuur op aarde, compleet los gezien van het CO2 verhaal?
In plaats van de focus te leggen op de Sahara of Oost Groningen, op Zuid Italië of de Spaanse Hoogvlakte als potentiële locaties voor zonnepanelen of plantages voor biomassa, zouden we ook eens kunnen denken aan massale herbebossing. Een bos doet er zo'n dertig jaar over om tot volwassen groei te komen. Beginnen we vandaag dan zijn deze bossen rond 2050 volgroeid.
Het project zou zonder verdere aantasting van natuurlijke hulpbronnen en zonder grote industriële activiteiten wellicht op redelijk korte termijn al tot een substantiële daling van de warmte op aarde kunnen leiden.
'Voor ieder mens staan er 420 bomen op aarde' Bron RTL Nieuws 03 sep 2015
"Per jaar worden er zo'n 15 miljard bomen gekapt. Daarvoor worden er slechts 5 miljard terug geplant."
Uitgaande van een groei van de wereldbevolking in het huidige tempo zouden er zo'n 40 miljard bomen per jaar extra geplant moeten worden.

De mythe van biomassa

Het idee dat biomassa een duurzame grondstof is voor energieopwekking is een fabeltje. Het gebruik van biomassa is absoluut geen win-win situatie. 'Schone' diesel, 'schone' biokerosine, 'schone' groene energie uit biomassa of biofuel uit frituurvet': het zijn allemaal sprookjes qua duurzaamheid en biodiversiteit, ze bestaan niet.
'Onderzoek: biomassa zorgt voor hogere uitstoot dan kolen' Bron: AD 30 okt 2019
"De 'duurzame' brandstof biomassa leidt zelfs tot meer uitstoot dan het vervuilende steenkool. Dat blijkt uit nieuw onderzoek in opdracht van het kabinet. Elektriciteit opwekken door hout te verbranden in een biomassacentrale levert 20 procent meer stikstof, fijnstof en broeikasgas op dan stroom uit een kolencentrale."
'Biomassa is bom onder het klimaat' Bron: AD 03 okt 2019
"De vraag naar biomassa zal de komende jaren zo stevig toenemen, dat daarvoor veel te veel bomen worden gekapt. Nieuwe bomen groeien nooit snel genoeg aan om de CO2 die vrijkomt op te nemen. En dus ontploft de komende jaren als het ware een enorme broeikasbom."
Het beste dat we met biomassa kunnen doen is het duurzaam te recyclen en het zou nog beter zijn als we er minder van zouden hebben. Dat kunnen we bereiken door zuiniger met grondstoffen en afval om te gaan, meer bomen aan te planten en minder te kappen of te snoeien, zuiniger met voedsel om te gaan ook en door vooral de vleesindustrie sterk te laten krimpen, de eigen consumptie en de export naar het buitenland.
Interessant om te lezen is misschien ook dit: 'Nederland overvraagt biomassa twee tot vier keer' Bron: Natuur en Milieu 07 dec 2018 Ook van Natuur en Milieu: 'De rol van biomassa in een duurzame economie' (met een lange lijst van bronnen)
Biomassa is niet duurzaam:
'Aanpak klimaatbeleid kan bij het brandhout' "Inzetten op meer biomassa en minder gascentrales: een onbegrijpelijk dwaalspoor van 'groen' kabinet." Bron: Louise Vet, directeur van het ­Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) en hoogleraar Ecologie Wageningen University en Klaas van Egmond is hoogleraar Milieukunde en Duurzaamheid, Universiteit Utrecht in Opinie van De Volkskrant van 06 mei 2019.
"Er mag blijkbaar niet aan de gevestigde belangen worden getornd. Daar zorgen de dames en heren van de stoomlocomotief en de paardentram wel voor. Die 'houden wat je hebt'-nostalgie past ook goed bij het nieuwste dwaalspoor; we gaan weer-of eigenlijk nog meer-hout stoken. Het kabinet wil de inzet van te verbranden biomassa in vier jaar tijd vijftien maal zo groot laten worden. Op die manier gaan we juist meer, in plaats van minder CO2 uitstoten, doordat het verbranden van biomassa het klimaat meer belast dan kolen en zelfs twee tot driemaal erger is dan aardgas."
'Louise Vet over biomassa' Bron: Vroege vogels BNNVARA NPO1 zondag 03 nov 2019

'Bomenkap voor EcoDummies' door boswachter Joop Stamhakker

"Wat veel mensen niet door hebben is dat 'Herplant' en 'Compensatie' na bomenkap helemaal niets oplevert. Meestal levert het zelfs uitsluitend verlies op. Ik hoor u denken: "Huh. dat is toch juist prima?"
Hier dan de simpelst mogelijke uitleg:
Stel uw gemeente besluit een tachtig jaar oude boom te kappen en er een even oude boom voor terug te planten, ter plekke of ergens anders in de gemeente.
De gemeente zou dan voor kap en herbeplanting de beschikking moeten hebben over twee tachtig jarige bomen. Na kap is daar nog een van over die dan 'herplant' is. Netto gaan we dus van twee oude bomen terug naar een.
De betreffende gemeente kijkt echter niet verder dan haar gemeentegrens lang is en 'verkoopt' haar beleid als win-win. "Netto doet onze gemeente het toch fantastisch?" Niet dus, ja binnen de grens lijkt het neutraal, maar waar kwam die herplante boom vandaan? Uit het bos? Van een kweker in Noord-Brabant? Daar staat nu een oude boom minder en daar is de netto score dus het verlies van een oude boom.
En of we dat nu doen met een enkele oude boom of tien kleinere en jongere boompjes, netto maakt het niets uit. Elke boom die onnodig gekapt wordt levert dus een netto verlies op ter grootte van de ecologische waarde van de gekapte boom."
Met dank aan onze boswachter! (Cartoon: Hugo Freutel)
Zie ook: '2019 Staatsbosbeheer -2.0'

Energietransitie en biomassa in een stukje historische context: World War II

Soms is de werkelijkheid nog onwaarschijnlijker dan de fantasie. Zo ook in het geval dat ik eens wat dieper nadacht over het onderwerp biomassa en de huidige problematiek van de fossiele brandstoffen.
Is dit eigenlijk wel zo'n nieuw probleem bedacht ik me: het einde van de klassieke fossiele brandstoffen als aardolie, aardgas, steenkool en bruinkool? En het idee dat biomassa een acceptabel alternatief zou kunnen zijn? Ergens sluimerde er iets van vroeger en op een gegeven moment schoot het me weer te binnen: hadden we gedurende World War II niet een groot tekort aan fossiele brandstoffen en stond de Europese mens niet met de rug tegen de muur om het brandstofprobleem op te lossen? En daar kwam hij boven: de 'houtgasauto'. De plaatjes stonden nog op mijn netvlies.
Bizarre update 19 feb 2020: Het DvhN komt met een terugblik op WOII met dit bericht aan: 'Verbod op kappen van bomen wordt streng gehandhaafd' Bron DvhN 19 feb 1945
"Het gebrek aan brandstoffen heeft ertoe geleid dat de bevolking willekeurig bomen en struiken in straten, op wegen en pleinen verwijdert", laat Rauter weten. "Dit is niet toelaatbaar."
Wie op de site kijkt van Lowtech Magazine, 11 jan 2010: 'Houtgasauto's: rijden op brandhout', kan een indruk krijgen van de geschiedenis van de houtvergasser en de toepassing ervan in de vervoersector. Hier wordt af en toe zelfs enigszins juichend gepraat over de technische mogelijkheden om ook in het huidige tijdperk houtvergassers in te zetten. Toch is de eindconclusie vernietigend:
"Helaas deelt de houtgasauto ook een belangrijk ecologisch probleem met biobrandstoffen: als we ons volledige wagenpark, of een betekenisvol deel ervan, zouden omschakelen naar houtgas, dan staat er nergens ter wereld nog een boom overeind en sterven we van de honger omdat elke vierkante centimeter landbouwgrond wordt ingepalmd door energieplantages. Zo zorgde de houtmobiel tijdens de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk voor ontbossing op grote schaal. Net als biobrandstoffen is de technologie dus niet schaalbaar."
Onlangs heb ik het nog eens uitgezocht, nagelezen en grofweg nagerekend en ik kwam tot de conclusie dat indien we 'duurzaam' op hout uit eigen bossen zouden gaan rijden, we per jaar niet meer mogen rijden dan nog geen 200 km totaal. Zouden we bij het huidig rijgedrag uitsluitend op hout uit eigen bos rijden, dan kunnen we dat ongeveer zes maanden doen en dan zou de laatste boom van Nederland opgestookt zijn. Als klimaatsceptici mij mochten betrappen op een mega rekenfout van desnoods wel honderd procent, dan mogen we 400 km per jaar rijden en is de laatste boom 'pas' over een jaar aan de beurt.
Overigens: "Nederland heeft volgens Global Forrest Watch tussen 2001 en 2017 gemiddeld 21.000 hectare bosbedekking verloren" Bron: De Monitor van 25 feb 2019
"De houtmobiel bevestigt nog maar eens dat de moderne automobiel een product is van fossiele brandstoffen. Hoe je het ook draait of keert (waterstof, elektriciteit, perslucht, biobrandstoffen, houtgas), geen enkele alternatieve brandstof biedt het gemak en het comfort van benzine of diesel. Als er op een dag een einde komt aan de (goedkope) olievoorraden, is de alomtegenwoordigheid van de private automobiel geschiedenis. Hopelijk wordt dat op tijd beseft, zodat we tijd genoeg hebben om een alternatief uit te bouwen."
En daarmee kwam ik weer bij het verhaal van de biomassa: 'Waarom biomassa een grotere klimaatkiller is dan steenkool'. bron: Trouw 22 nov 2017
"Biomassa is helemaal niet koolstofneutraal, stellen ze, op de korte termijn is het verbranden van houtkorrels zelfs slechter voor het klimaat dan fossiele brandstoffen."
Niks geen win-win situatie dus. Toch maar niet doen en stoppen met fantasieën om het verleden naar het heden te exporteren. Het enige dat hier en nu geldt is: Op = Op, Leeg = Leeg, Om = Om.
Kappen met kappen dus! Nu doen!

Groen is gratis?

De grootste fout die we naar mijn mening kunnen maken is te denken dat omdat zonne- en windenergie in principe oneindig en gratis beschikbaar zijn, dat groene stroom daarmee ook gratis is. Voor groene stroom zijn grondstoffen nodig en als we naar een circulaire economie toe willen, dan moeten we leren accepteren dat die stoffen beperkt beschikbaar zijn. Ook bij de transitie naar duurzame energie blijft dus onverlet dat het van belang is om zuinig met onze grondstoffen en ons milieu om te gaan.
In de praktijk houdt dit in dat we er rekening mee moeten houden dat hoe meer groene stroom we verbruiken, hoe groter ons beslag wordt op grondstoffen. Dat betekent bijvoorbeeld dat we meer zonnepanelen of meer windmolens moeten plaatsen.

Autorijden voor EcoDummies

Een veel voorkomende denkfout bij autorijdende EcoDummies is deze: Met een 'groene' auto maakt het voor het milieu niks uit of je 130km/u of 90km/u rijdt.
Allereerst: een elektrische auto stoot weliswaar geen CO2 uit, of stikstof, maar moet zijn energie wel ergens vandaan halen. En verder gelden de wetten van de natuurkunde hetzelfde voor alle voertuigen.
Harder rijden met een elektrische auto kost dus net zo goed meer energie. Vraag een e-car eigenaar maar eens hoeveel sneller de accu leeg is bij 130km/u dan bij 90 km/u, hoeveel minder kilometers hij kan afleggen.
De simpele reden is dat ook voor een 'groen' voertuig geldt dat de luchtweerstand toeneemt met de snelheid en zelfs in het kwadraat. Twee keer zo snel kost dus vier keer zoveel energie, althans waar het om het overbruggen van de luchtweerstand gaat. Dit geldt dus zelfs voor een elektrische trein of een vliegtuig. Als de NS roeptoetert dat je met de trein lekker 130km/u kunt scheuren dan is dat eenzelfde misvatting. Een trein die wat langzamer rijdt bespaart wel degelijk op het stroomverbruik, een probleem waar de NS mee zegt te kampen. Als de NS haar treinen minder hard laat rijden, kunnen er bij gelijkblijvende elektrische netcapaciteit dus per direct meer treinen rijden.
De luchtweerstand is onderdeel van de totale rijweerstand. Een ander onderdeel ervan is de rolweerstand. Die is, in tegenstelling tot de luchtweerstand, onafhankelijk van de snelheid en wordt bepaalt door de wrijving van de aandrijving op de ondergrond: de banden of het treinstel op het spoor. Daarbij speelt bijvoorbeeld ook de bandenspanning en het gewicht van het voertuig een rol.
Bij een verlaging van de snelheid van een auto van 130 km/h uur naar 90 km/h scheelt dat in het totaal benodigde vermogen maar zo in de richting van vijfentwintig procent, fossiel of groen doet er daarbij  dus niet toe. De reden dat het ongeveer en niet precies is schuilt mede in het feit, dat het aandeel luchtweerstand groter wordt naarmate de snelheid toeneemt. 10% zachter rijden bij 130km/u levert een grotere besparing op dan datzelfde percentage bij 100 km/u. Dit omdat de rolweerstand in beide gevallen gelijk blijft. Het aandeel luchtweerstand variëert dus met de snelheid.
Een ander hardnekkig misverstand bij Autorijdende EcoDummies: Als ik bijvoorbeeld 20 km verderop wil zijn en ik ga half zo hard rijden als eerst, bv. van 120km/u naar 60km/u dan levert dat geen milieuwinst op. Ik bespaar misschien de helft aan de brandstof omdat ik zachter rijd, maar die winst gaat weer verloren omdat ik er twee keer zo lang over doe. Die redenering klopt alleen niet.
Wat is het punt? EcoDummies leggen de link tussen snelheid en reisduur in plaats van tussen snelheid en brandstofverbruik: half zo snel rijden betekent inderdaad twee keer zo lang reizen, maar dat heeft dus niets te maken met het verbruik per kilometer. De totaal af te leggen afstand verandert er niet door.
Een auto die 1:10 (1l per 10km) rijdt, verbruikt over 20 km 2 liter brandstof, terwijl een die 1:20 (1l per 20km) rijdt over zelfde afstand, 1 liter verbruikt. Die laatste komt inderdaad alleen wel later aan op de bestemming.
Het maakt daarbij niet uit of je 'groen' rijdt, elektrisch, op waterstof of fossiel. Rijden kost energie, grijze of groene. Dus voor scheuren met een elektrische auto, vliegtuig, boot of trein heb je meer steenkool, gas, olie, biomassa, windmolens, stuwmeren, of zonnepanelen nodig. De bijkomende uitstoot vindt dan alleen op verschillende plekken plaats: in het voertuig of op afstand in de centrale bijvoorbeeld. Op macro niveau maakt dat natuurlijk niks uit.
Dan nog een ander misverstand bij Autorijdende EcoDummies: als ik zachter rijdt dan loopt mijn motor niet goed. Een misverstand: een motor draait 'lekker' bij een bepaald toerental. Dat kun je instellen met de combinatie versnelling en gaspedaal. Als je half zo hard rijdt moet je dus ook in een lagere versnelling gaan rijden en op zoek gaan naar het 'ideale' toerental. De meeste auto's rijden prima op snelheden zo tussen de 60km/u en 120km/u en vaak ergens tussen 2750 en 3250 t/pm (Overbrengingsverhoudingen op MVW Autotechniek).
Lees ook maar eens hier. Ook aanbevolen: 'Snelheid vreet energie' op Lowtech Magazine (2008!) en voor de diehards 'MVW Autotechniek'.
Over de link tussen 'koppel' en 'vermogen' staat meer op 'Caravan Informatie' en 'Autoblog'.

De lobby's van klimaatsceptici en de politiek

Wie een energietransitie in gang wil zetten krijgt te maken met lobby's, belangengroepen die vaak tegen verandering zijn uit commerciële overwegingen. Zij oefenen druk uit, via onder meer de media, op de politiek. Voor politici is draagvlak van groot belang. Sommige lobby's zaaien doelbewust twijfels in de media en in de politiek over bijvoorbeeld de wetenschap teneinde processen te beïnvloeden. Dit hebben we in de praktijk bijvoorbeeld jarenlang gezien in de aanpak van de aardgasproblematiek.
Over de kwalijke invloed van het bedrijfsleven op de onafhankelijke wetenschap kunnen we bijvoorbeeld dit lezen:
Vanwaar toch al die klimaatscepsis? 'Er is een pr-molen aan het werk' Bron: Trouw 29 feb 2020
"Volgens filosoof Leah Henderson wordt het informatie­kanaal tussen wetenschap en maatschappij hevig vervuild. Ze krijgt bijval van journalist Simon Rozendaal."
'De cijfers van de boerenwetenschappers serieus nemen: een bedenkelijk signaal' Bron: Trouw 26 feb 2020
"Dit Mesdag Zuivelfonds wordt betaald door de melkveesector, die veel te vrezen heeft als het kabinet het stikstofprobleem serieus aanpakt. Geesje Rotgers is bestuurslid van de stichting AgriFacts, waarin ook het nodige geld van de agrosector omgaat. Per saldo presenteerde het Mesdag Zuivelfonds vorige week dus een lobbyverhaal."
'Hoe klimaatontkenners – ook Marcel Crok – de boel flessen' Bron: Sargasso 23 jan 2020
"Klimaatontkenners gebruiken verschillende technieken om misinformatie te verspreiden, en een daarvan is datamanipulatie.  John Christy maakte een grafiek die zou moeten aantonen dat klimaatopwarming niet bestaat."
"Youtuber GraphWizard maakte een filmpje om te reconstrueren hoe deze grafiek tot stand kwam. Kijk en huiver." Zie ook: 'How to make the misleading John Christy climate model graph' Bron: YouTube
'Gasbedrijven domineren onderzoek naar duurzame energie' Bron: FTM (Follow The Money) bij RTV Drenthe op 11 jan 2020
"De New Energy Coalition (NEC) is een samenwerking van de drie noordelijke provincies, de Rijksuniversiteit Groningen, de Hanzehogeschool Groningen en het bedrijfsleven. Ze treedt naar buiten als 'hét kennis- en expertisecentrum voor klimaattransitie'."
"Door deze constructie kunnen met name de gasbedrijven de wetenschapsagenda van de NEC bepalen, zo schrijf Follow The Money. Volgens de onderzoeksjournalisten bestaat die agenda uitsluitend uit toegepast onderzoek en is grotendeels gericht op (vloeibaar) aardgas, biogas, CO2-opslag."
'Drie procent nep-Galileo’s' Bron: Jaap Tielbeke in De Groene Amsterdammer 09 jan 2020
"Nu de verduurzaming van Nederland vorm moet krijgen, proberen pseudosceptici het klimaatdebat te verstoren met een desinformatiecampagne. Hun tactieken zijn bekend, maar daarom niet minder hinderlijk."
Nou vooruit, nog eentje over de nep-Galileo's:
'Those 3% of scientific papers that deny climate change? A review found them all flawed' Bron: Quartz 05 sep 2017
"Every single one of those analyses had an error—in their assumptions, methodology, or analysis—that, when corrected, brought their results into line with the scientific consensus."
'Stichting Clintel, u luidt geen noodklok, u trekt gewoon belletje' Bron: Maarten Keulemans 04 dec 2019
"Het patroon is steeds hetzelfde: telkens weer slaat uw stichting de plank nét mis, omdat u de recente literatuur niet kent, niet kritisch staat tegenover plaatjes die u vindt op internet, en omdat u de basisprincipes van de klimaatwetenschap niet goed in de vingers heeft."
'Hebben de klimaatsceptici gelijk?' (nee dus), De Volkskrant op YouTube en 'Warmt CO2 het klimaat echt wel op?' (ja dus). Bron: beiden De Volkskrant van 08 feb 2019
Over de rol van Shell in de energietransitie schreef Jelmer Mommers al op 28 feb 2017 een interessant stuk in de Correspondent:
'Reconstructie: Zo kwam Shell erachter dat klimaatverandering levensgevaarlijk is (en ondermijnde het alle serieuze oplossingen)'
"Het is slecht voor ons allemaal als economische activiteiten het milieu schaden," zei Shelltopman Mark Moody-Stuart in 1994 tijdens een speech in Jakarta. "Aan de andere kant kunnen generaties nu en in de toekomst alleen in hun behoeftes voorzien door verdere economische ontwikkeling."
We lezen hierin het neoliberale adagium van 'Groene Groei', in 2020 in Nederland nog steeds aangehangen door partijen als VVD, CDA, D66 en GroenLinks. 'Besef: groene groei is een fata morgana' Bron: Het Parool 09 jun 2019
"Het willen uitdrukken van klimaatverandering en biodiversiteit in economische termen, legt een morele armoede bloot, aldus Lars Moratis en Frans Melissen."

'Groene' lobby's

Naarmate de energietransitie meer vorm krijgt zien wie ook een nieuw soort lobby's opkomen. Tal van bedrijven trachten een graantje mee te pikken van de te verwachten winsten die er te behalen lijken in de 'groene' economie. Zolang dat integer gebeurt is er natuurlijk niets aan de hand. Het gevaar dat loert zijn zaken als bijvoorbeeld het Greenwashen en het misbruik maken van het gebrek aan kennis bij bestuurders en politici om 'groene' producten aan de man te brengen die dat etiket helemaal niet verdienen. Een voorbeeld hiervan is de handel in biomassa, die zeer omstreden is. Volgens talloze wetenschappers is de toepassing ervan zelfs schadelijker dan het gebruik van fossiele brandstoffen.
Over Greenwashen is dit wel interessant om te lezen:
'Deze eco-activiste waarschuwt voor groene leugens van bedrijven: “Hun greenwashing strategieën zijn een groot deel van de klimaatcrisis.”' Bron: interview met ecojournaliste en -activiste Kathrin Hartmann in Bloovi van 05 feb 2019
“Ik ben al 10 jaar bezig met mijn onderzoek, dus ken ik de strategieën om het grote publiek te manipuleren intussen vanbuiten.”
Zie ook haar boek: 'De Groene Leugen'.
"Producenten maken zich schuldig aan ‘greenwashing’. Ze ‘doen groen’, maar gaan ondertussen door met hun destructieve wijze van produceren."
Zoals daar is: Shell bouwt enorme plasticfabriek in de VS: 'Verschrikkelijk, we komen al om in plastic' Bron: AD 07 mrt 2020
"Het is verschrikkelijk. Shell ziet geen toekomst meer in olie en gaat nu op een andere manier de wereld naar de klote helpen", zegt Maria Westerbos, directeur van de Plastic Soup Foundation, die zich inzet voor een plasticvrije natuur.

De transitie

Wanneer we stoppen met het gebruik van brandstoffen op basis van koolwaterstofverbindingen, fossiel of niet, rijst de vraag: wat dan wel?
Op dit moment wordt het meest gesproken over duurzame energiebronnen, die rechtstreeks gevoed worden door zonnewarmte en de aantrekkingskracht van de aarde: zonne-energie, windenergie, waterkracht en getijdenenergie. De meest gangbare gedachte over de toepassing van deze energiebronnen is om de gewonnen energie te gebruiken voor de opwekking van stroom. Deze stroom kan dan weer gebruikt worden om een elektromotor aan te drijven. De stroom kan ook gebruikt worden om warmte op te wekken, in bijvoorbeeld huishoudens.
Een van de problemen die zich hierbij voordoen is de vraag hoe we elektrische energie kunnen opslaan. De meest toegepaste oplossing is op dit moment de accu. Een stuwmeer of watertoren kan als alternatief gezien worden. Die wateropslagen kun je dan op een later moment gebruiken om stroom mee op te wekken. De opslagcapaciteit van accu’s is echter beperkt. Bovendien vormen accu’s een grote aanslag op onze grondstoffen, die vaak ook nog in kwetsbare natuurgebieden gedolven worden. Bij een sterke groei van deze markt is dit niet op te vangen in een circulaire economie, een economie van hergebruik.
Sommige energiedeskundigen pleiten daarom voor alternatieven, bijvoorbeeld het gebruik van waterstof.
Zie bijvoorbeeld: 'Deltaplan Waterstof'. Bron: VPRO Tegenlicht 10 feb 2019
Waterstof kan verkregen worden als we water door middel van stroom, elektrolyse, zodanig behandelen dat er waterstof vrijkomt. Het kan ook met warmte, thermolyse, of op biologische wijze. De waterstof kunnen we vervolgens als een vloeibaar gas opslaan. Dit waterstofgas in een tank kan vergeleken worden met de stroom die wordt opgeslagen in een accu, maar ook met de klassieke koolwaterstofbrandstoffen, alleen is deze bij verbranding vrij van broeikasgassen.
De waterstof kan vervolgens op twee manieren gebruikt worden. De eerste is het gas direct te verbranden, vergelijkbaar met het gebruik van koolwaterstofverbindingen. Bij verbranding komt water en zuurstof vrij. De tweede mogelijkheid is de waterstof te gebruiken in een brandstofcel en deze op die manier om te zetten in elektriciteit. Daarmee creëer je elektrische energie, waarmee je bijvoorbeeld een elektromotor kunt aandrijven. Dit proces is een omweg, omdat je met stroom waterstof maakt en deze dan eerst weer gebruikt om stroom op te wekken, om vervolgens mechanische energie op te wekken. Het grote voordeel is wel dat je de stroom voor het proces kunt opwekken met groene stroom uit zonneparken, windmolens of bijvoorbeeld getijdenenergie, terwijl je geen grote elektrische accu’s nodig hebt. In plaats daarvan gebruik je de waterstoftank als opslag.

Kernenergie

Sinds kort is er weer enige discussie over kernenergie, dit vooral naar aanleiding van een rapport dat het VN-klimaatpanel IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) begin oktober 2018 uitbracht.
In deze discussie valt vaak het begrip thoriumcentrale als het energiewonder waar we op zitten te wachten.
Eerst hier even een antwoord op de vraag hoe realistisch dat is en over welke termijn we het dan hebben.
Greenpeace reageerde als volgt op bovenstaand rapport: 'De onbelangrijke rol van kernenergie in de toekomst'.
"In dit rapport speelt kernenergie geen bepalende rol." Bron: Greenpeace 05 nov 2018.
'Wanneer zijn thoriumcentrales commercieel beschikbaar als energiebron?' Bron: Jasper Vis, voormalig directeur Nederland bij Ørsted (voorheen Dong Energy) op 26 jan 2019 op zijn energieblog.
"Thoriumcentrales kunnen geen bijdrage leveren aan CO2-reductie in 2030 en zo goed als zeker ook niet in 2040. Mogelijk in 2050 of later wel. Voorlopig is het dus onzin om ‘thorium’ te presenteren als alternatief voor CO2-reductie in 2030."
Voorstanders van het bouwen van 'ouderwetse' kerncentrales op korte termijn erkennen het probleem dat deze (ouderwetse) centrales wind- en zonne-energie in de weg staan. Waarom? Kerncentrales kunnen slecht de fluctuaties opvangen die verbonden zijn aan energieopwekking met wind en zon.
Misschien voor de leek ook nog eens de moeite waard om dit te lezen: 'Voor kernenergie zijn is niet hetzelfde als pap lusten'. Bron: Duurzaam Nieuws 10 nov 2018.
"Om de discussie over kernenergie buiten het terrein van de emotie te voeren, is het wellicht verstandig wat feiten op een rijtje te krijgen."
Een integere poging om de link te leggen tussen de leek en de kenner, waar ik me graag bij aansluit.
'Duur en gevaarlijk: elke kerncentrale maakt tijdens leven 5 miljard euro verlies’. Bron: AD 29 jul 2019
"Het vooraanstaande Duitse Instituut voor Economisch onderzoek (DIW) in Berlijn onderzocht of nieuwe kerncentrales inderdaad een bijdrage kunnen leveren aan een schone(re) economie. Het antwoord is negatief: alle 674 kerncentrales die tussen 1951 en 2017 wereldwijd verrezen, zijn met forse overheidssubsidies gebouwd. Zonder zulke steun waren ze nooit tot stand gekomen."

De keuze

Kiezen we voor het stoppen met het gebruik van koolwaterstofverbindingen, zoals het aardgas, zoals door velen wordt voorgesteld, dan gaan we in bijvoorbeeld de Nederlandse huishoudens goeddeels over op stroom. ‘Van het gas af’ betekent dan dus woonwijken zonder gasaansluitingen. De stroom voor deze projecten kan dan komen van duurzame energiebronnen, zoals de wind- en zonne-energie. Om pieken en dalen in de vraag op te kunnen vangen, is dan wel weer een buffer nodig. In principe zou dat dus opnieuw de accu kunnen worden.
Er gaan ook stemmen op om de waterstof als energiebron te gebruiken, ook voor huishoudens. In dat geval is het noodzakelijk daarvoor de mogelijkheid te hebben van de distributie, zoals die nu plaats vindt middels het gasleidingnet. Sommige deskundigen veronderstellen dat het oude aardgasnet hiervoor zou zijn aan te passen. Het is wel van belang hiermee rekening te houden, want 'van het gas af' zou kunnen betekenen dat je ook van de waterstof af gaat, omdat je geen gasaansluitingen meer hebt.
Ook in het vervoer zou waterstof verder toegepast kunnen worden. Op dit moment wordt zelfs al geëxperimenteerd met waterstoffietsen.

Kapitalisme en de Energietransitie

Wie de kenmerken van het kapitalisme bestudeert kan concluderen dat de basisgedachte, zeker in het huidige neoliberalisme, is dat elk menselijk handelen gedreven dient te zijn vanuit economisch nut. Elk handelen dient bepaald te worden door een verdienmodel. Vandaar dat sommige politici ook stellen dat het slopen van een bushokje een positieve impuls kan zijn voor de economie. Elk menselijk handelen dient getoetst te worden aan het begrip groei. Het geloof in groei betekent ook geloof in een steeds groter wordende koek. Alleen wordt vergeten dat die koek niet groter wordt, maar dat alleen het krediet, de schuld, groeit waaruit die denkbeeldige koek bestaat.
Het gevolg is dat alles wat vanzelf, van nature, gebeurt en waarvoor geen krediet nodig is, in dit systeem geen waarde heeft en dus door een neoliberale overheid wordt getraineerd of afgewezen.
Een paar voorbeelden: De 'Stikstofcrisis', het 'CO2 probleem', de 'Biodiversiteit' zijn uitdagingen die met een aantal 'gratis' middelen heel goed aangepakt kunnen worden. Te denken valt aan het verminderen van de consumptie (stikstof, CO2, grondstoffen, energieverbruik), het massaal omschakelen naar een vleesloos of vleesarm dieet (stikstof, landbouwgrond, biodiversiteit, bevolkingsdichtheid incl. dieren), het met rust laten van de natuur (biodiversiteit, CO2).
Bij het hoofdstukje bomen konden we al leren dat een neoliberaal liever kiest voor de kap van een boom en het herplanten van een nieuwe, met alle negatieve gevolgen voor natuur en milieu, dan voor het domweg laten staan van een boom.
'De energietransitie is niet genoeg' Opinie Ankie Voerman en Kirsten de Wrede, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren in de provincie en de gemeente Groningen in het DvhN van 12 aug 2020
"In tegenstelling tot zonneparken, windmolens en biomassa is consuminderen niet in een winstmodel te gieten, terwijl dat is wat we zouden moeten doen."
In dit licht is een korte cursus Kapitalisme (Steve Cutts: Happiness) misschien nog wel aardig. Wie is de baas: 'The Kid, the Dog or the Sausage?'. 'Meer, meer, meer' werkt niet meer.

Dik Trom wist het al...

De sociale transitie

Wanneer we kiezen voor de transitie naar een duurzame circulaire economie, dan is een van de belangrijkste vragen wie die gaat betalen. Een andere vraag is of duurzaamheid en groei wel samen kunnen gaan.
Om met dat laatste te beginnen lijkt het me dat je op sommige gebieden wellicht kunt groeien, maar in zijn totaliteit per definitie niet. Meer consumptie betekent domweg meer gebruik van schaarse grondstoffen en meer energieverbruik. Die groei gaat dan dus altijd ten koste van natuur en van natuurlijke hulpbronnen.
Verhoging van accijnzen op fossiele brandstoffen, net als verhoging van de prijzen van vliegtickets, zal leiden tot een grotere tweedeling en zal daarom het draagvlak voor verandering aantasten.
De groep welgestelden zou dan gewoon door kunnen gaan met vervuilen en Jan Modaal mag daar dan de rekening van betalen. Zoals een vriend mij in het verleden al eens influisterde: "als jij nou een zuinig autootje koopt, dan kan ik die SUV met een gerust hart bestellen" (we hebben het destijds beiden nog gedaan ook).
Betere oplossingen lijken toch te liggen in 'volumebeperkende maatregelen' in bijvoorbeeld de veeteelt, in beperking van het aantal vluchten binnen ons luchtruim en meer van dat soort maatregelen.
Nog even terugkomend op die vriend met zijn SUV. De tijden zijn inmiddels veranderd en naast zijn SUV rijdt hij nu daags in een mooie elektrische bolide. Die kan ik me niet veroorloven, maar voor de goede zaak ben ik wel overgeschakeld op groene stroom. Nou blijkt hij dat ook gedaan te hebben en het toeval wil dat we bij dezelfde groene stroomboer zitten.
Nu kreeg ik van de week een (gr)appje van onze boer met het verzoek of ik een paar elektrische apparaten, de koelkast en mijn PC bijvoorbeeld, zou willen uitschakelen. De elektrische auto van mijn goede vriend bleek zijn zonnepanelen te hebben leeg getrokken. Hij stelde voor of het ook niet handig zou zijn als wij via een appje zelf de stroom zouden kunnen verdelen. Ik nam contact op met mijn vriend en die vond het een goed idee: "als jij nou je huis in de zomermaanden met stroom verwarmt, dan doe ik het in de winter."
Wie mij dezer dagen in de weer ziet met de ouderwetse houtskool BBQ, die weet het: mijn vriend is elektrisch aan het cruisen.
Klimaatapartheid’ ligt op de loer: armen vangen klappen klimaatverandering, rijken ontsnappen. Bron: AD 25 jun 2019
"De mensenrechtendeskundige, Philip Alston, stelt dat de opwarming van de aarde desastreuze gevolgen zal hebben. Fundamentele rechten op leven, water, voedsel, en huisvesting zullen waarschijnlijk ondermijnd worden. Maar ook democratieën en wetten krijgen volgens Alston mogelijk stevige tikken door de heftige gevolgen van klimaatverandering."
Op  10 dec 2019 trad de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur naar buiten met het antwoord op de vraag: 'Lukt het de overheid wel om de SUV en de gehaktbal van burgers af te pakken?' Bron: Nieuws onderzoek naar transities in De Volkskrant van 10 dec 2019
"De overheid moet een visie ontwikkelen, adviseert de  Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, op basis een ‘breed welvaartsconcept’. Daarbij gaat het niet alleen om de ontwikkeling van inkomen en werkgelegenheid, maar ook om zaken als gezondheid, welbevinden, natuur en cultuur.
Dat lijkt een open deur, maar is al politiek gevoelig. Premier Rutte staat juist bekend om zijn afkeer van visie. ‘Voor visie moet je naar de oogarts’, onelinede hij ooit. Maar een visie, zegt De Graeff, moet duidelijk maken wat de samenhang is tussen de duurzame doelen en sociale en economische doelen."

Conclusie

Aan de energietransitie zitten een hoop haken en ogen. Een conclusie trekken zou kunnen inhouden de antwoorden te weten. De vragen zijn duidelijk, maar de antwoorden misschien een stukje minder. Technieken ontwikkelen zich razendsnel. Het enige dat buiten kijf lijkt te staan is dat we hoe dan ook voortgang moeten maken met de transitie naar duurzame energie. Energiebesparing, minder vliegen, minder vleesproductie en consumptie, zijn maatregelen die op de kortste termijn zoden aan de dijk kunnen zetten. Voor de rest is waarschijnlijk een breed pakket aan maatregelen nodig om de doelstellingen te behalen.
De grootste fout die we naar mijn mening kunnen maken is te denken dat omdat zonne- en windenergie in principe oneindig en gratis beschikbaar zijn, dat groene stroom daarmee ook gratis is. Voor groene stroom zijn grondstoffen nodig en als we naar een circulaire economie toe willen, dan moeten we leren accepteren dat die stoffen beperkt beschikbaar zijn.

Aanvullendfe info:

'Climate Central' "Wetenschappers en journalisten geven hun visie op klimaatonderwerpen."
'Duurzaam Nieuws' "Wil de transitie naar een duurzame samenleving helpen versnellen."
'Greenpeace' "Wil jij een groene en eerlijke wereld? Dan zijn wij jouw grootste supporter."
'Groene11' "De Groene11 is het samenwerkingsverband voor public affairs van verschillende natuur- en milieuorganisaties."
'Kies Klimaat' "KiesKlimaat beoordeelde het stemgedrag van de landelijke politieke partijen."
'Klimaatverandering' "Volgens ons is het  belangrijk om de wetenschappelijke inzichten goed in beeld te hebben."
'Milieu Centraal' "Ontdek wat jij kan doen."
'Natuur & Milieu' "Vind hier alles wat jij wilt weten over Natuur & Milieu."
'Milieudefensie': 'Als onafhankelijke milieuorganisatie werkt Milieudefensie aan een duurzaam en eerlijk Nederland.'
'Lowtech Magazine' "Het magazine stelt zich vragen bij het blind geloof in vooruitgang en hoogtechnologische oplossingen. Onze filosofie vind je in dit opiniestuk, dat verscheen in de Nederlandse krant nrc.next."
'NVDE Nederlandse Vereniging Duurzame Energie' "De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is dé organisatie van ondernemers in duurzame energie in Nederland."
'Federatie Tegen Biomassacentrales' "De FAB is de landelijke federatie tegen biomassacentrales, het verbranden van biomassa en ontbossing."
'Global Forest Watch' "Forest monitoring designed for action."
'ONE World' "Journalistiek voor een eerlijke en duurzame wereld."
'Down To Earth' "Platform voor groene journalistiek."
'Pulp Fiction' "The American Trees That Are Electrifying Europe"
'Sargasso' "Het is onze missie journalist en burger dichter bij elkaar te brengen."
'Urgenda' "Urgenda is de organisatie voor innovatie en duurzaamheid."
'Zo dien je klimaatsceptici van repliek: zeven klimaatmythes ontkracht' Bron: Trouw 10 mrt 2019
'Klaar met alle meningen over klimaatverandering? Dit zijn de feiten' Bron: AD 09 mrt 2019.
'WattisDuurzaam' "Een goedkoop, duurzaam energiesysteem is het antwoord op grote wereldproblemen."
'WISE' "De missie van WISE is een wereld zonder kernenergie."